LingairaCách trả lời tiếng Anh có đầu có đuôi (nói như người thuyết trình)
Có người hỏi bạn: "So, do you like your job?"
Câu dễ ợt. Bạn biết mình muốn trả lời gì. Từ thì cũng biết hết. Vậy mà rồi một trong hai chuyện sẽ xảy ra. Hoặc bạn nói "Yeah, it's okay" và sau đó là một khoảng im lặng dài, ngượng ngùng. Hoặc bạn bắt đầu nói rồi cứ thế... nói mãi, nhảy từ ý này sang ý khác, đến lúc chính bạn cũng không chắc mình đang muốn nói gì nữa.
Nghe quen không? Đó không phải chuyện thiếu từ vựng. Đó là chuyện thiếu khung. Từ ngữ thì bạn có đủ cả. Chỉ là chúng chưa có chỗ nào để bám vào.
Cách chữa đến từ một chỗ bạn không ngờ tới: thuyết trình. Ai từng phải đứng lên nói trước người khác đều biết là không thể cứ thế bước lên rồi cầu cho câu chữ tự hiện ra. Bạn phải vào với ý chính trong đầu, biết vì sao nó quan trọng, có sẵn một ví dụ, và biết mình sẽ kết thúc ra sao. Hóa ra thói quen nhỏ đó dùng trong giao tiếp hằng ngày lại hiệu quả cực kỳ. Nó thay đổi cách bạn nói nhiều hơn hẳn so với học thêm một trăm từ mới.
Coi mỗi câu trả lời là một slide
Hãy hình dung mỗi câu trả lời là một slide. Không cần dài. Chỉ cần một ý rõ ràng, kèm đủ thông tin để người kia hiểu bạn.
Chỉ đổi cách nghĩ một chút thôi mà sửa được cả hai vấn đề. Slide chỉ có mỗi tiêu đề thì trông như làm dở, nên bạn sẽ thôi trả lời cụt lủn một câu. Còn slide nhồi mười ý thì rối tung, nên bạn cũng thôi nói lan man. Lúc này bạn không chỉ đang trả lời nữa. Bạn đang dẫn người kia đi qua một ý nghĩ ngắn, từ đầu đến cuối.
À, mà đây không phải chuyện nói sao cho trang trọng hay ra vẻ thông minh đâu. Những câu trả lời hay nhất ngoài đời thường chỉ là thứ tiếng Anh đơn giản, dễ hiểu, nhưng có đầu có đuôi.
Mẹo PREP: nêu ý, lý do, ví dụ, chốt lại
Khung dễ "mượn" nhất từ dân thuyết trình có tên là PREP:
- Point: nêu câu trả lời của bạn ngay lập tức.
- Reason: nói vì sao.
- Example: đưa ra một chi tiết thật, cụ thể.
- Point: quay lại câu trả lời ban đầu, nói theo cách hơi khác một chút.
Thử nhé. "Do you like cooking?"
Không có PREP: "Yes, I like cooking because it's relaxing."
Có PREP: "Oh, yeah, I love it. (point – nêu ý) After a long day, it's kind of the only time my brain switches off. I'm just chopping stuff and tasting things, not thinking about work. (reason – lý do) Like last Sunday, I spent two hours making my grandma's soup, and honestly? Best part of my weekend. (example – ví dụ) So yeah, for me it's not really a chore. It's how I unwind. (point – chốt lại)"
Cùng một ý. Cùng một trình độ tiếng Anh. Chỉ bốn, năm câu ngắn thôi, nhưng nghe thoải mái và tự tin hẳn, dễ theo dõi, lại cho người kia cả đống chuyện để hỏi tiếp. Nào nồi canh của bà, nào ngày Chủ nhật, nào công việc bận rộn, chuyện nào cũng đủ để hỏi thêm!
Ví dụ chính là phần mà hầu hết người học bỏ qua, trong khi nó lại là thứ khiến bạn nghe như một con người thật. Ai cũng nói được "it's relaxing". Nhưng chỉ có bạn mới nói được "two hours making my grandma's soup".
Mới bắt đầu? Dùng bản rút gọn
Nếu bây giờ bốn bước vẫn còn hơi nhiều, không sao cả. Dùng hai bước thôi: câu trả lời + because, hoặc câu trả lời + for example.
"I like cooking because it helps me relax." "Not really, I don't watch much TV. Like, last week I watched one movie." Vậy thôi, thế là bạn đã có một câu trả lời có khung rồi, và nó hữu ích hơn hẳn so với chỉ đáp "yes" hay "no".
Khi việc này đã thành tự nhiên, hãy thêm bước thứ ba, rồi bước thứ tư. Bạn không cần đợi đến lúc tiếng Anh "đủ giỏi" mới bắt đầu. Bạn giỏi lên tới đâu, khung này theo bạn tới đó.
Những cụm từ nhỏ giúp người nghe theo kịp bạn
Người thuyết trình hay rải những "biển chỉ đường" nhỏ để khán giả luôn biết mình đang ở đoạn nào. Khi trò chuyện cũng vậy. Mấy cụm này báo cho người kia biết kiểu "rồi, giờ tới lý do đây" hay "đó, câu trả lời của mình là vậy". Bạn không cần những câu hoa mỹ. Vài cụm tự nhiên là quá đủ.
| Khi bạn muốn… | Thử nói |
|---|---|
| Nêu ý chính | "Honestly, …" · "For me, …" · "I'd say …" |
| Nói lý do | "Mostly because …" · "The thing is, …" |
| Thêm ví dụ | "Like, last week …" · "The other day …" · "For example, …" |
| Nhắc tới mặt kia | "That said, …" · "But then again, …" |
| Chốt lại | "So yeah, …" · "So basically, …" · "That's why …" |
Mỗi hàng chọn lấy hai, ba cụm nghe giống bạn nhất, rồi cứ dùng cho tới khi chúng tự bật ra mà không cần nghĩ. Mười cụm bạn dùng thật còn hơn năm mươi cụm học thuộc rồi chẳng bao giờ nói.
Nói chậm lại và ngắt nghỉ có chủ đích
Nói nhanh không có nghĩa là nói trôi chảy. Nhiều người trong chúng ta hễ hồi hộp là nói nhanh hơn, như thể sợ câu trả lời chạy mất nếu không nói ra kịp. Nhưng như vậy người nghe lại khó theo hơn, và những từ quan trọng bị nuốt mất.
Người nói giỏi thì làm ngược lại. Họ dừng một nhịp ngay trước ý quan trọng, và thêm một nhịp ngay sau đó, để người nghe kịp ngấm. Khi trò chuyện bình thường, một khoảng ngắt ngắn giữa ý chính và ví dụ, hoặc trước câu cuối cùng, khiến bạn nghe bình tĩnh và chủ động. Không ai nghĩ là bạn đang bí cả.
Khoảng lặng bạn chủ động chọn khác hẳn khoảng lặng bạn bị rơi vào. Khoảng lặng bạn chọn nằm giữa các ý. Còn khoảng lặng bạn rơi vào thì nằm giữa câu, lúc bạn đang lục tìm một từ. Càng luyện khung này nhiều, bạn càng ngắt nghỉ đúng chỗ.
Cách luyện (nói thành tiếng, đừng chỉ nghĩ trong đầu)
Đọc về nó thì không đủ. Phải nói thì mới lên tay được. Đây là những cách có ích nhất.
Nói ngắn về một chủ đề ngẫu nhiên. Chọn một chuyện đời thường: mùa bạn thích nhất, một thói quen bạn muốn bỏ, một thành phố bạn mơ được sống. Rồi nói về nó chừng một phút, không chuẩn bị trước. Dùng PREP làm bản đồ. Lúc đầu sẽ thấy gượng gạo lắm. Cứ kiên trì vài tuần, đầu bạn sẽ tự động bám theo cái khung đó.
Ghi âm rồi nghe lại. Ừ, nghe lại giọng mình ngượng lắm. Nhưng cứ làm đi. Dùng điện thoại là được. Khi nghe lại, hãy tự hỏi ba điều: Mình có nêu ý ngay câu đầu không? Mình có đưa ra một ví dụ thật không? Mình có nói cho trọn, hay cứ nhỏ dần rồi bỏ lửng? Vài hôm là hết ngại, và đây sẽ là cách tự kiểm tra nhanh nhất mà bạn có.
Bắt chước người bạn thích nghe nói. Tìm một bài nói ngắn, một buổi phỏng vấn hay một video của người có giọng nói và cách nói bạn mê, rồi shadowing theo họ chừng một phút. Để ý xem họ mở đầu thế nào, ngắt nghỉ ở đâu, giọng hạ xuống ra sao khi kết thúc một ý. Cứ bắt chước trước. Biến nó thành của mình sau.
Hai cái bẫy cần tránh
Lần nào cũng mở đầu bằng đúng một câu "sang chảnh". Một câu "Hmm, good question" nhanh gọn là hoàn toàn bình thường. Người bản xứ nói câu đó suốt. Vấn đề là đọc thuộc lòng cùng một câu nghe thật ấn tượng trước mọi câu trả lời. Người nghe nhận ra rất nhanh, và bạn sẽ nghe như đang đọc bài soạn sẵn chứ không phải tự tin. PREP là cái khung để bạn điền lời mới vào, không phải một kịch bản.
Cố nhét từ khó vào. Một câu trả lời rõ ràng bằng tiếng Anh đơn giản nghe hay hơn nhiều so với một mớ từ vựng hiếm rối rắm. Nếu một từ làm bạn ngập ngừng, đổi sang từ dễ hơn rồi nói tiếp. Người ta nhớ ý của bạn, chứ không nhớ từ dài nhất bạn dùng.
Kỹ năng này nằm ở đâu trên hành trình nói trôi chảy
Biết sắp xếp câu trả lời chỉ là một mảnh ghép thôi. Nếu bạn vẫn dựng từng câu bằng tiếng mẹ đẻ trước khi nói, hãy bắt đầu từ việc tư duy bằng tiếng Anh, rồi xem thêm điều gì thật sự giúp bạn nói trôi chảy cho những phần còn lại. Đang ôn thi? Chuỗi ý kiến, lý do, ví dụ này chính là thứ giám khảo muốn nghe trong IELTS Speaking Part 3.
Cách nhanh nhất để PREP thành phản xạ là dùng nó trong những cuộc trò chuyện thật, khi có người đang chờ bạn trả lời. Lingaira có sẵn một bạn luyện nói AI biết đặt câu hỏi mở và hỏi tiếp dựa trên những gì bạn nói, nên câu trả lời nào cũng là một dịp để luyện. Nếu bạn bí và im lặng, nó sẽ gợi ý một chút để bạn nói tiếp được. Và sau mỗi cuộc trò chuyện, bạn nhận được nhận xét về độ trôi chảy, ngữ pháp và từ vựng của mình.
Bạn không cần phải là một diễn giả giỏi mới nói chuyện được như diễn giả. Bạn chỉ cần một khung đơn giản, vài cụm từ để dẫn dắt người nghe, và luyện đủ nhiều để cái khung tự bật ra. Thử ngay với câu hỏi tiếp theo mà ai đó hỏi bạn: nêu ý, nói vì sao, đưa một ví dụ thật, rồi chốt lại.